SIV — viết tắt của Simulation d'Incident en Vol, mô phỏng sự cố trong khi bay — là khoá học mà phi công chủ động đưa vòm dù vào đúng những trạng thái mình sợ nhất, để học cách đưa nó trở lại bình thường. Sập dù, xoắn dây, thất tốc, spiral tự khoá: những thứ mà trên núi chỉ cần gặp một lần là đủ trả giá, thì ở đây được lặp lại có kiểm soát, trên mặt nước, dưới sự hướng dẫn qua bộ đàm của huấn luyện viên. Sau thành công của khoá SIV lần thứ nhất tổ chức tháng 11/2022, Mebayluon Paragliding tiếp tục mở khoá lần thứ hai vào tháng 6/2023 tại hồ Núi Cốc, Thái Nguyên, phối hợp cùng ISKY Flying School.
Vì sao SIV bắt buộc phải làm trên mặt nước
Mọi động tác trong SIV đều có một điểm chung: vòm dù sẽ mất khả năng bay trong vài giây, và phi công mất độ cao rất nhanh. Trên địa hình núi, một lần thất tốc phát triển hay một cú spiral tự khoá ở độ cao thấp là tai nạn. Trên mặt hồ, cùng tình huống đó chỉ là một lần tiếp nước. Điều kiện tổ chức vì thế rất ngặt: vùng bay nằm trọn trên mặt nước, có thuyền cứu hộ trực sẵn, phi công mặc áo phao, và mọi bài tập đều có ngưỡng độ cao tối thiểu — dưới ngưỡng đó thì không được làm động tác, chỉ bay thẳng vào bờ.
Hai huấn luyện viên Nepal
Khoá học lần này có hai huấn luyện viên trực tiếp đứng lớp: Alish Thapa và Subash Thapa. Việc có hai người cho phép tách vai trò — một người dẫn bài qua bộ đàm cho phi công đang trên không, một người quan sát tổng thể vùng bay, theo dõi vị trí và độ cao của các phi công còn lại, sẵn sàng cắt bài nếu điều kiện đổi. Đây cũng là điểm khác biệt giữa một khoá SIV bài bản và việc phi công tự "thử" động tác: người trên bộ đàm phải nhìn được vòm dù ở mọi thời điểm, biết trước phi công sẽ phản ứng chậm ở đâu, và dừng bài trước khi tình huống vượt tầm kiểm soát.
Kéo tời từ mặt hồ
Toàn bộ học viên được đưa lên độ cao bằng kéo tời (winch/tow) từ mặt hồ, do phi công người Phần Lan Boris Laambonen vận hành. Cách này có ba cái lợi mà cất cánh từ núi không có: phi công lên đúng vị trí mong muốn trên mặt nước; độ cao thả được kiểm soát chính xác theo bài tập cần làm; và số lần bay trong ngày tăng lên đáng kể vì không mất thời gian di chuyển lên điểm cất cánh. Đổi lại, quy trình móc tời, tín hiệu và thao tác nhả tời là một kỹ năng riêng, phải được hướng dẫn trước khi bay.
Nội dung khoá học: từ basic tới advanced SIV
Phần lý thuyết đi qua ba khối kiến thức nền: cấu tạo thiết bị bay (vòm dù, dây, riser, trimmer, đai ngồi, hệ thống tăng tốc, hệ thống dù phụ), khí động học (lực nâng, lực cản, góc tấn, ổn định con lắc, thất tốc, spin, độ thẩm khí) và quy trình bay. Basic SIV — nhóm bài tạo nền phản xạ: kiểm soát pitch và kiểm soát roll; big ears và big ears kết hợp thanh tăng tốc; sập mép trước (frontal collapse); sập nửa vòm dù (asymmetric collapse) và giữ hướng bay thẳng; spiral và thoát spiral có kiểm soát; B-stall. Advanced SIV — nhóm bài dành cho phi công đã vững nền: thất tốc toàn phần, bay lùi và thoát thất tốc toàn phần; spin 360, spin kèm flyback; wingover; thoát tự xoay (autorotation); và quy trình ném dù phụ. Song song, học viên học nhận diện các tình huống nguy hiểm và cách xử lý từng loại: sập nửa vòm dù, sập mép trước, cravat (kẹt vòm dù), xoắn dây/xoắn riser, spiral tự khoá, và vướng vào dây hoặc vòm dù. Mỗi tình huống được mổ xẻ theo bốn lớp — mô tả, nguyên nhân, hiệu ứng, cách xử lý — thay vì học thuộc một mẹo duy nhất.
Quy trình ném dù phụ: phần không ai muốn dùng nhưng ai cũng phải thuộc
Điểm mạnh của một khoá SIV nghiêm túc là phi công được thực hành quyết định ném dù phụ, chứ không chỉ nghe giảng về nó. Quy trình được dạy theo các bước rõ ràng: quyết định — đánh giá tình huống — ném — hỗ trợ dù mở — triệt dù chính — chuẩn bị tiếp đất bằng chân — ra tín hiệu cho người khác. Ba tình huống bắt buộc phải ném: mất kiểm soát vĩnh viễn (spiral tự khoá do xoắn dây, cravat không mở, vướng dây hoặc vòm dù); mất kiểm soát tạm thời nhưng không còn đủ độ cao để phục hồi; và hoảng loạn tới mức không còn điều khiển được dù. Nguyên tắc xuyên suốt: luôn kiểm tra độ cao trong tình huống khẩn cấp — nhìn xuống đất theo định kỳ, vì đó là thứ đầu tiên phi công quên khi căng thẳng.
Có phi công đã tiếp nước — và đó là chuyện bình thường
Trong khoá học, một số phi công đã tiếp nước khi thực hiện động tác. Điều này không phải sự cố ngoài dự tính, mà chính là lý do khoá SIV được tổ chức trên hồ. Phần xử lý khi tiếp nước cũng là một bài học riêng: giữ tư thế, không giãy giụa, không vội thoát khỏi đai khi chưa ổn định, chờ thuyền cứu hộ tới. Dây dù trong nước là mối nguy lớn nhất — càng cử động nhiều càng dễ vướng. Nguyên tắc số một vẫn là không hoảng loạn.
Sau khoá học, phi công mang về cái gì
Không phải một bộ động tác biểu diễn. Thứ ở lại là phản xạ: biết vòm dù đang làm gì qua cảm giác ở phanh và ở đai, biết mình còn bao nhiêu độ cao, và biết khi nào thì thôi không cứu dù chính nữa mà ném dù phụ. Với cộng đồng bay Việt Nam, mỗi khoá SIV được tổ chức đúng chuẩn là một lần mặt bằng an toàn chung được nâng lên — bởi phi công sau khoá học sẽ mang chuẩn đó về chính điểm bay của mình.
Ai đứng lớp khoá SIV này? Alish Thapa và Subash Thapa — hai huấn luyện viên APPI/SIV người Nepal đã bốn lần sang Việt Nam tổ chức khoá SIV và Acro trong các năm 2022 – 2024. Hồ sơ đầy đủ của họ và cả đội bay nằm trong bài phi công dù lượn Khau Phạ.
