💡 Vượt qua được lực hấp dẫn và rời mặt đất luôn là một khoảnh khắc đặc biệt. Không có cảm xúc nào giống thế, dù theo thời gian ta có thể quen với nó đến đâu đi nữa. Tuy nhiên, đó chỉ là một khoảnh khắc tuyệt vời khi cất cánh có kiểm soát. Cất cánh là thời khắc quan trọng; đó là khi ta gần mặt đất nhất, di chuyển tốc độ cao nhưng thực tế dù còn chưa bay lên đúng nghĩa. Và cũng là lúc phi công rất dễ bị “vấp”, đặc biệt là ở những bãi cất cánh khó tha thứ lỗi. 🏔️ Đặc tính cất cánh của vòm dù đã được cải thiện rất nhiều và đây cũng là lý do tại sao môn thể thao này phát triển như ngày nay. Có thể nói, khi ghé thăm bất kỳ bãi cất nào và xem các phi công đủ lâu, bạn sẽ chứng kiến tận mắt những cú cất cánh tốt và xấu. Điều gì làm cho nó tốt và xấu? Đó chính là kiểm soát - hay nói cách khác là "cách mà phi công đi vào không trung". Phong cách không quan trọng, mà quan trọng là một kỹ thuật chắc chắn và an toàn. Ngã vào một tảng đá khi cất cánh không có lợi gì cho hình ảnh hay ngoại hình. 🌬️ Bay ở các điểm bay vùng núi có thể thưởng thức những luồng gió lên sườn ban ngày (anabatic) nhẹ, tuỳ vào từng thời điểm trong năm, ngày và điều kiện thịnh hành. Những phi công quen bay ở điểm gió lộng thường e ngại kiểu cất cánh này. Thậm chí chỉ một cơn gió sau (back wind) nhẹ cũng gây hại cho họ, bất chấp có thermal hoạt động mạnh mẽ ở xa phía trước, mặc dù điều này thường chỉ xảy ra khi cất cánh trên mặt tuyết vào cuối đông hay đầu xuân. ⏳ Những phi công này thường có thói quen tập mặt đất trước khi quyết định khi nào sẽ cất cánh. Nhưng cất cánh kiểu Alpine không cho phép thời gian bạn đứng nhìn dù và chọn thời khắc bay lên. Một khi đã bắt đầu, cú cất cánh kiểu Alpine nên là chuỗi các giai đoạn liền mạch, trôi chảy — kéo dù lên, kiểm soát, quan sát, rồi quyết định. Một cú front stall ở giai đoạn cuối có thể là một màn hài kịch hoặc là thảm họa, tùy địa hình. Bãi cỏ thường dễ dung thứ cho sai sót, nhưng chẳng có gì đảm bảo khi bạn đang chạy xuống dốc 20–25 km/h mà ngã sấp mặt. Ngã xuống dốc đá vụn khi vòm dù chỉ mới mở một nửa ở tốc độ đó có thể khiến bạn mất nhiều hơn lòng tự trọng — chuyến thăm bệnh viện hoặc nha sĩ có thể đang chờ.
Phong cách không quan trọng, mà ta chỉ cần kỹ thuật chắc chắn và an toàn
⚠️ Một số lỗi phổ biến
Cất cánh forward, thường được dùng khi gió nhẹ hoặc gần như không có gió, có thể khiến những phi công ít luyện tập thấy sợ. Dưới đây là một số lý do chính dẫn tới cất cánh hỏng: ▶ Không cẩn thận kiểm tra: Dây có bị rối hay không, hay thậm chí là móc dây sai. ▶ Chạy cắm đầu xuống núi: Xuất phát từ phía mép sau vòm dù khi dây dù còn chùng hoàn toàn - điều gì cũng có thể xảy ra. ▶ Kéo quá mạnh lúc bắt đầu: Dẫn tới không kiểm soát được và bị front stall. ▶ Không đứng vào giữa dù: Dẫn tới kéo không đều. ▶ Tay kéo xuống thấp: Làm cho cửa gió của dù bị đóng lại - dù sẽ không bay lên. ▶ Cong gập hông: Và kéo sập cả mép trước dù, một lần nữa cản trở vòm dù bay lên. ▶ Không nhìn lên dù: Để kiểm tra dây và cất cánh có vấn đề. ▶ Vào đai quá sớm và ngả người ra sau: Khi dù vẫn chưa bay lên. Khi dù bắt đầu bay lên thì phi công bị kéo lê trên mặt đất không vui tí nào trên địa hình thô ráp.
✨ Mẹo để hoàn thiện
Có rất nhiều kỹ thuật khác nhau, nên ta hãy chia nhỏ theo khái niệm cơ bản, tức là ta đang muốn đạt được điều gì. ▶ Mục tiêu chính: Đưa vòm dù bay lên, để kiểm tra vòm dù đã “sạch sẽ”, để kiểm soát bất kỳ xu hướng bổ hay nghiêng nào, và tất nhiên để có phương án hủy bất cứ lúc nào trước khi phó mặc hoàn toàn. ▶ Cảm nhận tinh tế: Cùng với những điều trên, chúng ta cần phải nhạy cảm, sử dụng nhóm cơ nhỏ và kỹ thuật phù hợp với cơ sinh học của bản thân. ▶ Trải dù rất quan trọng: Trải dù theo một hình vòng cung trên mặt đất và kéo căng nhẹ mép trước. Nó đảm bảo rằng hai đầu cánh không bị phồng trước, và giúp dù mở một cách tự nhiên từ trong ra ngoài. ▶ Đứng ở trung tâm: Phi công phải đứng ở giữa vòm dù, cân bằng áp lực lên riser A cả bên trái và phải. Điều này giúp dựng dù lên một cách cân bằng. Chúng ta đều muốn tránh dù bị nghiêng mạnh sang một bên. Điều này cũng giúp phòng ngừa dù bị xoay không mong muốn và sau đó là nguy cơ bị nghiêng. ▶ Lợi ích của việc đứng giữa: Nếu phi công đứng ở tâm, anh ta sẽ không cần phải di chuyển sang phía bên thấp của vòm dù ở giai đoạn nâng dù lên, bởi vì sẽ không có bên nào thấp hơn. Anh ta chỉ việc tập trung vào việc di chuyển lên trước nhịp nhàng và an toàn. ▶ Vị trí tay: Khi nâng dù, bàn tay nên giơ cao nhẹ so với độ cao của vai về phía trước mặt, cách đều từ mũi, với một chút lực căng giữa các riser và carabiner. Điều này giúp phòng ngừa hiện tượng tay vô tình kéo xuống làm sập cửa gió. ▶ Sự tương đồng: Nghĩ về thế tay của mình khi cất cánh reverse - cũng tương tự nhưng mặt ở hướng ngược lại. ▶ Tư thế cơ thể: Lưng phải thẳng và hông hướng lên trước. Cố không cong chỗ thắt lưng vì điều này có thể làm mép trước bị đóng lại, khiến dù chậm rời mặt đất. ▶ Lực kéo: Lực kéo lên trước nên phải mượt và để dây dù ít bị chùng. Đứng ở mép sau vòm dù và chạy với tốc độ tối đa không được khuyến cáo. Thời khắc xuất phát nên chậm và có kiểm soát, bằng cách tăng tốc dần đều. ▶ Khi dù đã lên đầu: Kết nối với mép sau của vòm dù bằng cách kéo một lượng phanh vừa đủ nhưng đừng có ghì phanh, hãy để dù bay lên! ▶ Kiểm tra bằng mắt: Ở tư thế đứng thẳng, rất dễ dàng để kiểm tra lại mọi thứ bằng cách nhìn lên vòm dù. Chỉ một cái liếc thoáng qua là đủ. Bằng kinh nghiệm, phi công sẽ cảm nhận được những điều bất thường xảy ra nếu như các dây dù có gì đó không “sạch” khi nâng lên, nhưng kiểm tra bằng mắt vẫn là điều nên làm. ▶ Lựa chọn cá nhân: Đây là lý do tại sao tôi luôn thích cất cánh reverse trừ khi có gió sau nhẹ, bởi vì tôi luôn muốn nhìn thấy các dây dù có sạch hay không khi nâng dù lên. ▶ Quyết định cất cánh: Chỉ khi bạn đã hoàn toàn hài lòng rằng vòm dù đã cân bằng, thẳng, mở hết, đang bay và dây không thắt nút thì khi đó bạn mới nên hạ vai xuống và bắt đầu chạy tì người.
🏁 Lời kết
Thô bạo phóng ra khỏi mặt núi với một cú front stall sắp xảy ra trên một bãi cất cánh dốc đứng là điều rất gây hại cho sức khỏe, như là cố sửa cái gì đó mà nó đã ọp ẹp ngay từ đầu. Vì vậy tốt hơn hết là nên chậm lại, kiểm soát và sẵn sàng hủy bất cứ lúc nào cho đến khi bạn chắc chắn. Nó có thể nghĩa là sự khác biệt giữa một chuyến bay tuyệt vời và một chuyến bay bực bội - là rất gần nhau!
Trích: Sách Làm Chủ Dù Lượn
— Đặng Văn Mỹ dịch
